Povdiittâs uásálistiđ Sämikielâi ookon 21.-27.10. 2019!

Sämikielâi okko tuálloo 21.-27.10.2019 já Sämitigge pivdá puohâid uásálistiđ teemaookon ovdâmerkkân orniimáin tábáhtusâid tai kampanjaid sehe pyehtimáin sämikielâ oovdân sierâ vuovijguin.

Ive 2019 ávuduvvoo aalmugijkoskâsâš algâaalmugkielâi teemaihe já Sämitigge lii nanosávt mieldi teemaive olášutmist oovtâstpargoost Taažâ já Ruotâ Sämitigijguin. Sämitigge uárnee jieš tooimâ sehe almostit materiaalijd teemaive ääigi já haalijd movtijdittiđ meid eres tuáimeid uásálistiđ teemaihán.

Sämitigge puávdee irâttâsâid, seervijd, virgeomâháid já eres tuáimeid vijđáht Suomâst uásálistiđ sämikielâi oinum lasseetmân oles enâmist. Sämikielâid puáhtá pyehtiđ oovdân om. rähtimáin máinusijd/puurrâmlistoid sämikielân, tiervâtmáin sämikielân, kevttimáin sämikielâlijd päikkinoomâid. Ideistiđ tooimâ, mii oovded sämikielâi oinum, muštoot kielâi maaŋgâhámásâšvuođâst sehe vuáđđud uđđâ kielâkevttimsoojijd. Sämikielah láá uhkevuálásiih já puoh toorjâ lii tárbulâš.

Sämitigge mieđeet ive loopâst Säämi kielâtaho -palhâšume. Palhâšume mieđettuvvoo virgeomâhâžân tâi siärvádâhân, mii lii toimâinis váldán huámmášumán teemaive tâi mudoi mávsulávt porgâm sämikielâ oovdedmân Suomâst. Kielâoho ääigi aktivistum tuáimeeh váldojeh huámmášumán Säämi kielâtaho -palhâšume mieđeetmist.

Uásálist sämikielâi teemaookon 21.-27.10. 2019!

Sämitigge uárnee infotilálâšvuođâ auktorisistum jurgâleijee totkosist 29.5.2019

Sämitigge uárnee infotilálâšvuođâ auktorisistum jurgâleijee totkosist 29.5.2019, tme. 14.00-14.45 Sajosist Soljust. Tilálâšvuođâst eellip čoođâ, ete mii tođhos lii já maht toos puáhtá ráhtádâttâđ. Jieš totkosân almottâttâm lii porgemáánust. Infotilálâšvuođâst totkosist muštâleh kielâtorvočällee Anne Kirste Aikio já auktorisistum jurgâleijeeh Merja Fofonoff já Arla Magga. Infotilálâšvuotâ lii tárguttum puohháid, kiäh láá perustum totkosist.

Máttááttâshaldâttâs haldâšem auktorisistum jurgâleijee totkos uárnejuvvoo čuávuváá keerdi skammâmáánust 2019. Auktorisistum jurgâleijee tođhos puáhtá čođâldittiđ puoh Suomâst sarnum sämikielân já tot lii virgálâš tuođâštus jurgâleijee áámmáttááiđust. Totkos siskáldâsâst puáhtá luuhâđ tärhibeht máttááttâshaldâttâs siijđoin: https://www.oph.fi/koulutus_ja_tutkinnot/auktorisoidut_kaantajat

Sämitigge uárnee maŋeláá čohčuv sierâ ráhtádâttâmtilálâšvuođâ totkosân.

Infotilálâšvuotân puáhtá uásálistiđ káidusohtâvuođáin, almoot tast kielâtorvočällei.

Lasetiäđuid addel kielâtorvočällee Anne Kirste Aikio:

anne-kirste.aikio(at)samediggi.fi
Mob. +358 40 707 5626
Tel. 010 839 3124

Vuálá škovlâahasij párnái materiaalhaahâ lii ovdánâm pelimuudon – rähtimnáál kyehti moobiilspeelâ, kyehti digitaallii kirje, lyevdispeelâ já pođoipuustaveh

Sämitige Vuálá škovlâahasij párnái materiaalhaahâ algâttij tooimâs ive aalgâst já lii tääl ovdánâm pelimuudon. Haavâ ohtân ulmen lii tuárjuđ párnái sämikielâ máátu tááláá ääigi materiaalijgijn arâšoddâdmist, ovdâmáttááttâsâst já paaihijn. Tuárju várás láá tääl rähtimnáál kyehti moobiilspeelâ, kyehti digitaallii kirje, lyevdispeelâ já pođoipuustaveh.

Párnái sárguseh puásuifáddásii lyevdispeelâ kuvviimân.

Pođoipuustaveh šaddeh noonâ paahvist jieijâs háámán, já toh láá uáivildum eromâsávt arâšoddâdem já ovdâmáttááttâs táárbuid párnái luuhâm já čäällim toorjân. Lyevdispeelâ juurdân lii jieijâs puásui-iälu šoddâdem mieldi oppâđ puásuisánáduv já ovdediđ matemaatlii jurdâččem. Mielâkiddiivâš já hitruus speelâ lává vuávám Onneli Sieppi já Elle Máret Valkeapää uássin jieijâs Sämmilâš párnáikärdimáttáátteijeeškovliittâs. Digitaallii kiirjijn nubbe šadda Satu Moshnikoff ihastuttee kirjeest Njuämmlaž njoikk, já nubbe Ulla Sainio nánnáás kirjeest Kuobžâ já Riemnjis, mii lii almostum tijmá suomâkielâlâš tarvekirjen. Kuohtui kiirjij digiháámán šaddeh teevstâi kuldâlem lasseen párnáid uásálistee tooimâid. Moobiilspeelah šaddeh kyevti spellâsyergi rähtein, Kapu Toysist já Zaibatsu Interactivest, kiäi pyevtittâsah láá ovdâmerkkân párnáiohjelm Pikku Kakkosii speelah Bigálus já Nuottiniitty sehe Möllit. Moobiilspeelâi ulmen lii movtáskittee já mielâkiddiivâlii porgâm ohtâvuođâst tuárjuđ párnái sänirááju vijđedem já párnái jieijâs mainâstem ovdedem.

“Haahâ lii ovdánmin šiev liävttoin já vuossâmuid puátusijd sättip vyerdiđ máhđulávt jo ovdil keesi.” muštâl haavâ vuávájeijee Petra Kuuva. “Oovtâstpargo lii porgum irâttâsâi lasseen ovtâskâs ulmuigijn, kiäid stuorrâ kijttoseh niävvuin, ideain já iššeest. Lii lamaš ilo vuáváđ já pyevtittiđ návt šiev proojeekt, mon puátusijn lii ävkki čuosâttâhjuávhus lasseen vijđásub-uv sämikielâ máttááttâlleid.”

Haavâ ruttâdem šadda Máttááttâs- já kulttuurministeriöst, já haahâ nohá porgemáánu majemuš peivi. Puoh materiaaleh šaddeh nuorttâkielân, orjâlâškielân já anarâškielân.

Lasetiäđuh haavâst:

Petra Kuuva / Piäkkáá Heeihâ Petra
má. materiaalvuávájeijee
Sämitigge
Sajos | FI-99870 Aanaar
puh. +358 10 839 3128 | +358 40 623 3341
petra.kuuva(at)samediggi.fi
facebook Kuuva Petra Työ

 

Sämitiigán ruttâdem algâaalmugkielâi ive várás

Ive 2019 lii aalmugijkoskâsâš algâaalmugkielâi teemaihe já Sämitige lii nanosávt mieldi teemaive olášutmist. Sämitige toimân lii orniđ jieš tooimâ teemaive ääigi sehe movtijdittiđ eres tuáimeid uásálistiđ teemaihán.

– Máttááttâs- já kulttuurministeriö meriruuđâ vievâst Sämitigge puáhtá ovdediđ sämikielâi oinum Suomâst já muštoot kielâi maaŋgânálásâšvuođâst sehe ovdediđ uđđâ kielâkevttimareenaid. Lii eromâš tehálâš, ete staatâ uásálist torjuin teemaihán, illood Sämitige saavâjođetteijee Tiina Sanila Aikio.

Vuávámnáál láá materiaaleh vávváást kidâ elilâm ulmuid: sämikielâliih vávvákirjeh, sämikielâlâš ivnelávgu, ivnimkirje, škovlâláid nuorâi sänikirjeheiviittâs já kielâkampanjah, ravvuuh kielâvaljiimân vaanhimáid já áhhoid já äijiháid, konserteh, kielâkevttimân movtijdeijee materiaal, kirjeh já ennuv eres.

– Torjuin mij pyehtip olášuttiđ maaŋgâid aašijd, maid mij ep lah ovdil pastam porgâđ. Sämikielâi iäláskittempargo perruin sehe párnái já nuorâi kooskâst lii ovdánâm ennuv já mij mielâst lii eidu olmâ äigi pyehtiđ positiivlii movtijdittem kielâ kevttimân sierâ taasijn já návt uásálistiđ mii uásild teemaihán, juátká haavâ västideijee kielâtorvočällee Anne Kirste Aikio.

Lasseen Sämitigge movtijdit teemaive ääigi irâttâsâid, virgeomâháid já eres tuáimeid Suomâst viijđáht uásálistiđ sämikielâi oinum lasseetmân oles enâmist. Tave-enâmij Sämitigeh uárnejeh oovtâst Säämi Kielâoho  (Sámi Giellavahkku) 21. – 27.10.2019. Oho ulmen lii, ete sierâ tuáimeeh Suomâst, Taažâst já Ruotâst váldáččii mahtnii sämikielâid huámmášumán toimâstis.

Sämitigge mieđeet ive loopâst Säämi kielâtaho -palhâšume. Palhâšume mieđettuvvoo virgeomâhâžân tâi siärvádâhân, kote lii toimâstis váldám huámmášumán teemaive tâi mudoi ánsulávt porgâm sämikielâ oovdedmân Suomâst.

Máttááttâs- já kulttuurministeriö mieđettij Sämitiigán ruttâdem OA algâaalmugkielâi ive oovdânpyehtimân. Ruttâdem mieđettii ministeriö almos taiđuu já kulttuur ovdedeijee haavâi sierânâstorjuin já torjuu meeri lii ohtsis suulân 47 000 eurod. Haavâst lii tárguttâs olášuttiđ sämikielâ kevttimân movtijdeijee kampanjaid, lasettiđ sämikielâi oinum Suomâst já rähtiđ eromâšávt párnáid já nuoráid kielâ oppâmân já kiävtun tuárjoo tábáhtusâid já materiaalijd. Haavâ sierâ oosijd olašuteh oovtâst sierâ tuáimeiguin, tego Sämitige nuorâirađđijn já párnáikulttuurkuávdáš Mánnuin.

Aalmugijkoskâsii algâaalmugkielâi teemaivveest láá jieijâs siijđoh, kuus noreh puoh tábáhtusâid teemaive ääigi.

 

Lasetiäđuh:

Saavâjođetteijee Tiina Sanila-Aikio, puh. 050 300 1780, tiina.sanila-aikio(at)samediggi.fi

Kielâtorvočällee Anne Kirste Aikio, puh. 010 839 3124, anne-kirste.aikio(at)samediggi.fi

Kove: Kevin Francett/ Sämitigge

Muumileehi-ráiđu ráhtoo sämikielân Sämitige alguu vuáđuld

Sämitigge iävtuttij juovlâmáánu loopâst Yleisradion, ete tot rähtiškuáđáččij uđđâ Muumileehi-rááiđu sämikielân. Uđđâ Muumileehi-ráiđu oovdânpuáhtoo Ylest kiđđuv 2019 pyeremuu keččâlemääigi televisiost sehe Yle Areenast suomâ- já ruotâkielâ version. Sämitigge iävtuttij talle, ete Yleisradio ráhtáččij rááiđust lasseen versio, mast váldojeh huámmášumán puoh Suomâst sarnum sämikielah.

Alguu tyehin lâi juurdâ movtijdittiđ Yle uásálistiđ  OA aalmugijkoskâsii algâaalmugij kielâi  teemaihán, mii ávuduvvoo ive 2019. Ive ulmen lii kiddiđ huámmášume maailm algâaalmugkieláid, main stuárráámus uási láá uhkevuálásiih. Meid puoh Suomâst sarnum sämikielah láá luokittâllum eromâš uhkevuálásâš tâi uhkevuálásâš kiellân, já kielâiäláskittempargo ovdeduvvoo vuáimálávt tääl, vâi kielah siäiluuččii.

Yle almottij 15.3.2019, ete tot pyevtit Muumileehi-rááiđust meid sämikielâlijd versioid Sämitige iävtuttâs miäldásávt.

– Mun lam hirmâd ilolâš, ete YLE vaaldij vuástá mii háástu väldiđ algâaalmugij kielâi ive huámmášumán já mij peesâp kuullâđ anarâš-, nuorttâlâš- já tavesämikielâ muumihuáđđoi njäälmist, illood Sämitige saavâjođetteijee Tiina Sanila-Aikio.

Sämitige mielâst lii tehálâš, ete eromâšávt paarnij várás ličij eenâb ohjelmfalâldâh sii jieijâs kielân.

– Monnjâjienâttem (su. dubbaus) lii puovtâdâs peeleest pehtilis vyehi lasettiđ sämikielâlijd ohjelmijd, mon kolgâččij anneeđ ävkkin ain eenâb. Taat lii šiev taho Yleisradiost sämikielâi pyerrin, paahud Sämitige kielâtorvočällee Anne Kirste Aikio.

– Lii eromâš tehálâš, ete sämikielah uáinojeh já kullojeh eenâb já eromâšávt media lii uáli tehálâš niävvu kielâi eellimvuáimálâšvuođâ naanoodmân, Aikio juátká.

Jienâttem- já jurgâlempargo algâttuvvoo párásist já Sämitigge lii lopedâm faallâđ äššitubdâmuš iššeen jienâttem olášutmân.

Alguu Muumileehi-rááiđu sämikielân rähtimân puáhtá luuhâđ tievâslâžžân Sämitige dokumentpaaŋkist.

Lasetiäđuh

Saavâjođetteijee Tiina Sanila-Aikio, puh. 050 300 1780, tiina.sanila-aikio(at)samediggi.fi

Kielâtorvočällee Anne Kirste Aikio, puh. 010 839 3124, anne-kirste.aikio(at)samediggi.fi

Torjuuh, moh máksojeh säämi kielâlaavâ 31 § vuáđuld, láá uuccâmnáál

Riehtiministeriö almoot uuccâmnáál säämi kielâlaavâ (1086/2003) 31 §:st uáivildum torjuid. Torjui várás lii taan ive kevttimnáál ohtsis 150 000 eurod. Torjuu puáhtá mieđettiđ sämmilij päikkikuávlu kieldáid, servikuddijd já palgâsáid sehe laavâ 18 §:st uáivildum priivaat uásipeelijd mainâšum laavâ heiviitmist šaddee eromâš lasekoloi luávdimân. Tääl uuccâmnáál torjuuh láá uáivildum 1.1.2019 maŋa šoddâm teikâ šaddee lasekoloi várás.

Rijjâhámásijd ucâmušâid kalga toimâttiđ riehtiministeriön majemustáá 1.4.2019 tme 16:15 šleđgâlávt čujottâsân: oikeusministerio@om.fi. Ucâmuš puáhtá toimâttiđ meid postâčujottâsân Oikeusministeriö, Demokratia-, kieli- ja perusoikeusasioiden yksikkö, PL 25, 00023 Valtioneuvosto. Tuše meriääigi räi puáttám ucâmušah váldojeh huámmášumán. Ucâmušâst kalga selvâttiđ taid eromâš lasekoloid, moi luávdimân toorjâ occoo.

Lasetiäđuh riehtiministeriö torjust

Lasetiäđuh:

Kielâtorvočällee Anne Kirste Aikio, 010 839 3124, anne-kirste.aikio(at)samediggi.fi

 

Sämikielâi ovdedempaargon laseruuđah, meid Säämi Kielâkäldee ruttâdem visásmui ihán 2019

Ovdâskode staatâvarijváljukodde iävtut laseruttâdem sämikielâi ovdedempaargon ihán 2019. Staatâvarijváljukode iävtuttâs mield laseruuđah puáđáččii sämmilij kulttuur- já kielâpiervâltooimânSäämi Kielâkäldee pirrâihásii tooimâ turviimân. Säämi Kielâkäldee ruttâdem lii lamaš epivises.

Säämi Kielâkäldee toimâ Suomâst puáhtá jotkuđ vuáváámij miäldásávt oles ive 2019.  Ovdâskode ive 2019 staatâ budjetist iävtutteh 184 000 eurod kielâoovtâstpargon. Toos lasseen ovdâskode staatâvarijváljukodde lii iävtuttâm 190 000 eurod staatâ ive 2019 budjetân tohhum lasemeriruuđâin ađai nuuvt kočodum juovlâskeŋkkâruuđâin Säämi Kielâkäldee tooimân.  Ruttâdem vievâst Sämitigge puáhtá pálkkááttiđ Säämi Kielâkäldei kielâpargeid nuorttâlâš-, anarâš- já tavesämikielân oles ihán, mii taha máhđulâžžân kielâravvim jotkum pirrâ ive. Meid nuorttâlâš-, anarâš- já tavesämikielâ kielâjuáhuseh, moh adeleh sánádâh- já normâdemavžuuttâsâid, pyehtih juátkiđ pargos oles ive. Ruttâdem vievâst puáhtá meid pálkkááttiđ toimâttâhčällee.

Staatâvarijváldukodde iävtut meid nk. juovlâskeŋkkâruuđâin Sämitige iävtuttâs miäldásávt 10 000 euro lasattâs sämmilij kulttuur- já kielâpiervâltooimân. Lasattâs pajedičij sämmilij kulttuur- já kielâpiervâltooimân väridum ruttâdem ive 2018 táásán já lii uđđâ iävtuttâs miäldásávt ohtsâš 1,2 miljovn eurod. Lasattâssáin pasteh turviđ puoh táálái kulttuur- já kielâpiervâlij tooimâ, mutâ meid ovdediđ tooimâ.

Staatâvarijváljukode budjet lasattâsâid kieđâvušeh ovdâskoddeest ive 2019 staatâ budjet kieđâvuššâm ohtâvuođâst ovdil juovlâi.

Lasetiäđuh:

Saavâjođetteijee Tiina Sanila-Aikio puh. p. 050 300 1780, tiina.sanila-aikio(at)samediggi.fi

Kielâtorvočällee Anne Kirste Aikio p. 010 839 3124, anne-kirste.aikio@samediggi.fi

Má. säämi kielâašijčällee Marko Marjomaa p. 010 839 3183, marko.marjomaa@samediggi.fi

Sämitigge juátká meriáigásii nuorttâlâškielâ, anarâškielâ já tavesämikielâ kielâpargee uuccâmääigi 31.12.2018 räi

Säämi parlamentaarlâš rääđi vuálásâžžân tuáimá ohtsâštave-eennâmlâš sämikielâi áámmát- já reesuurskuávdáš Säämi Kielâkäldee, mon tooimâ ruttâdeh Suomâ, Ruotâ já Taažâ Sämitigeh. Áámmát- já reesuurskuávdáá pargoh láá eereeb iärásij kielâtipšom, kielâovdedem, terminologiapargo já kielâ normâdem.

Sämitigge ocá 1 meriáigásii nuorttâlâškielâ kielâpargee, 1 meriáigásii anarâškielâ kielâpargee já 1 meriáigásii tavesämikielâ kielâpargee ááigán 7.1.2019 – 31.12.2019. Tooimah tiävdojeh 7.1.2019 rääjist, jis ruttâdem visásmuvá já pargo álgá sopâmuš mield.

Kielâpargee pargoid kuleh kielâtipšom, kielâovdedem, terminologia­pargo, normâdem já tieđettem- já ravvimpargo. Kielâpargei puáhtá meridiđ eres-uv tooimâid, moh kuleh ohtsâštave-eennâmlii sämikielâ áámmát-/reesuurskuávdáá pargoid.

Asâttâsvuáđustâslâš tohálâšvuotâvátámâššân lii pargo vaattâm škovlim já lasseen váttoo sämikielâ táiđu. Haahân occoo vuosâsajasávt olmooš, kiäst sämikielâ lii eenikiellân tâi västideijee kielâtáiđu. Tuáivup occest hiäivulâš sämikielâ škovlim (ollâškovlâ/ollâopâttâh), hárjánem västideijee pargoost já sämiohtsâškode já -kielâi tubdâm. Pargo miänástuvvee hoittám váátá áámmátlii mättim, oovtâstpargo­naavcâ, sämikielâ kirjálâš tááiđu sehe naavcâ jiečânâs já ulmemiäldásâš porgâmân. Ohtsâštave-eennâmlii sämikielâ áámmát-/reesuurskuávdáá pargokielah láá sämikielâ sehe suomâkielâ já ruotâ/tárukielâ.

Kielâpargee lii palvâluskoskâvuođâst Suomâ Sämitiigán já pälkki miärášuvá Suomâ Sämitige pálkkááttemvuáháduv vátávâšvuotâtaasij V/II–V/I mield (vuáđupälkki 2139,83 eurod/mp–2373,87 eurod/mp).  Vuáđupäälhi lasseen máksojeh 24 % sämikuávlu lase já pargohárjánem mield miärášuvvee hárjánemlaseh. Toimâsaje lii Sämitige monnii toimâsaajeest tâi sopâmuš mield eres saajeest. Pargoost lii kyevti mánuppaje keččâlemäigi. Haavâst västid sämikielâ toimâttâh já hovdân tuáimá säämi kielâašijčällee.

Ucâmušâid lahtosijdiskuin kalga toimâttiđ Suomâ Sämitige čäällimkoodán 31.12.2018 tme 16.00 räi šleđgâpoostâ peht čujottâsân info@samediggi.fi Ovdeláá vuolgâttum ucâmušah váldojeh vuotân. Lasetiäđuid pargoost adelává má. Säämi kielâašijčällee Marko Marjomaa marko.marjomaa(at)samediggi.fi. já kielâtorvočällee Anne-Kirste Aikio anne-kirste.aikio(at)samediggi.fi.  Sämitige tooimân puáhtá uápásmuđ nettičujottâsâst www.samediggi.fi já Säämi Kielâkäldee tooimân www.giella.org

Anarist 17.12.2018             Sämitigge