Sääʹmteâđ mättʼtõs-suârgga škooultõs 28.9.2022

Tiõʹtteǩ-jiõk, što pâʹjjel 70 % sääʹmpäärnain da -nuõrin jäälast säʹmmlai dommvuuʹd åålǥbeäʹlnn, da siʹjjin tåʹlǩ nuʹtt 15 % mättʼtââtt sääʹmǩiõl?

Lappi vuʹvddvaaldâšmkoontâr jääʹrjast õhttsažtuâjast Sääʹmteeʹǧǧin, Sääʹmteeʹǧǧ nuõrisuåvtõõzzin, Sääʹmteeʹǧǧ koordinâʹsttem da Uccjooǥǥ kååʹdd vaaldšem sääʹmǩiõli ougglõsõhttvuõđid äuʹǩǩeei mättʼtõõzz pilotthaʹŋǩǩõõzz di Nuorten akatemiain Sääʹmteâđ mättʼtõs-suârgga škooultõõzz. Škooultõõzzâst taʹrjjeet sääʹmteâđ mättʼtõõzz jäʹrjsteeʹjid da mättʼtõs-sueʹrjest toiʹmmjeeʹjid. Škooultõs lij kueiʹt vueʹzzest.

Vuõssmõs vueʹzzest ǩiõttʼtõõlât sääʹmškooulniiʹǩǩi ǩiõlʼlaž da jeeʹres vuõiggâdvuõđid škooulin di mõõn nalla sääʹmteâđ lââʹzztummšin vueiʹtet vaaikted täi vuõiggâdvuõđi teâuddjummša . Seämmast mõõnât čõõđ, mõõn nalla škooul vuäiʹtte ââʹnned äuʹǩǩen sääʹmteâđ mättʼtõõzzâst. Vueʹss lij jurddum mättʼtõõzz jäʹrjsteeʹjid di škoouli tuâjjlažkådda, mâʹte škoouljååʹttemoʹhjjeeʹjid, uʹčteeʹlid, koordinaattorid, rehtooʹrid da jååʹđteeʹjid.

Nuʹbb vueʹss lij pedagooglaž da tõt lij jurddum škoouljååʹttemoʹhjjeeʹjid da uʹčteeʹlid. Vueʹzzest uuʹdet viiŋkid sääʹmteâđ pohttmõõžž vueʹssen puki mättʼtõõzzâst da mõõnât čõõđ Dihtosis -mõõntõõllâmpaakk di jeeʹres neävvaid sääʹmteâđ mättʼtummša.

 

Looǥǥ lââʹzz da iʹlmmtõõđ tääiʹben

 

Programm:

12.00 Škooultõõzz äävummuš

12.05  Sääʹm  õhttsažkåʹdd – mii tõt lij, da koʹst?, Ulla Aikio-Puoskari, škooultõspiisar, Sääʹmteʹǧǧ

12.35 Sää′mǩiõl Lääʹddjânnmest da škooul säʹmmlai ǩiõlʼlaž vuõiggâdvuõđi teâuddjen, Anne-Kirste Aikio, ǩiõllstaanpiisar, Sääʹmteʹǧǧ

13.00 Sääʹmǩiõli ougglõsmättʼtõshaʹŋǩǩõs pueʹttiääiʹj raajjmen, Hanna Helander, projeʹkttjååʹđteei, Uccjooǥǥ kåʹdd da Arla Magga, haʹŋǩǩõskoordinaattor, Sääʹmteʹǧǧ

13.20 Sääʹmteâtt pukid, Anni-Sofia Niittyvuopio, nuõrisuåvtõõzz saaǥǥjååʹđteei

13.30 Saǥstõõllmõš da kõõččmõõžž

 

13.45 Kõskk

 

14.15 Nuuʹbb vueʹzz äävummuš

14.20 Nuor.fi seiddõõzz äuʹǩǩummuš mättʼtõõzzâst di nuõrisuåvtõõzz tiõrvʼvuõđ, Anni-Sofia Niittyvuopio, nuõrisuåvtõõzz saaǥǥjååʹđteei

14.30 Oktavuohta.com seiddõõzz äuʹǩǩummuš mättʼtõõzzâst, Ulla Aikio-Puoskari

14.40 Kulttuuri škooul -haʹŋǩǩõõzz čuäjtõõllmõš, Maria Aikio, haʹŋǩǩõskoordinaattor

14.50 Dihtosis -mõõntõõllâmpaakk äuʹǩǩummuš mättʼtõõzzâst, Maria Aikio

15.50 Loppsaǥstõõllmõõžž

 

Jeeʹres teâđ:

Šõddmõõžž jeät ruõkku.

 

Lââʹssteâđ iʹlmmtõõttmõõžžâst da noorõõttmõõžž takai jäʹrjstõõllmõõžžin:

Marketta Enbuska, teʹl.. +358 295 017 380, Lappi vuʹvddvaaldâšmkoontâr

Lââʹssteâđ šõddmõõžž pirr:

Satu Pieski, teʹl.. +358 295 017 366, Lappi vuʹvddvaaldâšmkoontâr

 

Neʹttpååʹštaddrõõzz häämast etunimi.sukunimi@avi.fi

Inarinsaamen taivutusoppi kirjan kansikuva.

Aanrõšǩiõl soojtem-mätt ǩeʹrjj lij iʹlmstõõvvâm

INARISAAMEN TAIVUTUSOPPI kovvad aanrõšǩiõl soojtemååʹblǩi raajjmõõžž systemaattlanji, leša nuʹt, štõ tõi fittjummuš lešši aʹlǩǩi. 

Ǩeeʹrjest puutet õuʹdde aanrõšǩiõl jiõnnõõǥǥid da jiõnneemvuäppsid, vuâkkõõzzi meâldlaž jiõnneem-muttõõzzid da soojtemjtemååʹblǩi raajjam-meärrõõzzid. Ǩeeʹrjest lie jiânnai õuddmiârk kook kovvee meärrõõzzid. 

Laassen ǩeeʹrjest puutet õuʹdde soojǩâni sääʹnnklaassid da tõi takainallšmid saaʹnid. Soojtem-määtt maŋŋa ǩeeʹrjest lij vuäʹnkõs vueʹss aanrõšǩiõl ciâlkmäätt jiõčvuõđin. 

Ǩeʹrjj suåpp aanrõšǩiõl ǩiõllmäättai tuärjjan da mättmateriaalan di teâttkäivvan pukid, kook aanrõšǩiõlin tuejjee, õuddmeârkkan uʹčteeʹlid, tooiʹmteejid da tuʹttǩeejid. 

Ǩeʹrjj lji tiʹllʼjemnalla Sääʹmteeʹǧǧ mättmateriaal nettkaaupâst: https://www.samediggi.fi/tuote/inarinsaamen-taivutusoppi/

TEÂTT, TÄIDD & TEMPP -speâll lij ååʹn õlmstõttum še nuõrtt -da tâʹvvsäämas

TEÂTT, TÄIDD & TEMPP -speâll lij ååʹn õlmstõttum še nuõrtt -da tâʹvvsäämas. Tät lij oođuum speâll. Speâll lij jåårǥlõttum lääʹddǩiõllsaž Peliko/Martinex TIETO, TAITO JA TEMPPU -speâllast.

TEÂTT, TÄIDD & TEMPP -speâll lij hääʹsǩes luʹvddspeâll pukid. Speâllast peäʹss jååʹtted speâll-luuʹd âʹlnn šäärbeeʹl da TEÂTT, TÄIDD & TEMPP koorti mieʹldd rõsseed määŋg nalla, di vaʹstteed kõõččmõõžžid. Speâll-luuʹd kaartast lij õhtt kaʹlndareeʹǩǩ.

Jõs speâllai åårast TEÂTT, TÄIDD & TEMPP stuuʹppna, vaʹllʼjad son õõut täin vaaitõsmääinain:

Teâtt: teâtt-tuejjõõzz liâ teâttǩeâšttkõõččmõõžž, koid vueiʹtte leeʹd määŋg jeeʹresnallšem vasttõõzz. Vasttõõzz jie kaunnu koortin, leša speâllai smeäʹtte vuõigg vasttõõzzid.

Täidd: täiddtuejjõõzz õhttne matematiʹǩǩe leʹbe ǩiõlʼlaž ooddid.

Tempp: tempptuejjõõzzin speâllai peäʹsse siõmmna liikkeed da seämmast ââʹnned aʹrvvõstääideez.

Speâll mieʹrren lij, štõ päärna vueiʹtte speâllad juâkksaž jiijjâs vueʹjj mieʹldd. Speâllast lij mieʹrren saǥstõõllâd eeʹjjpooddi vaaitõõllmest da jeeʹres aaʹššin mâid päärna juurdče. Speâll suåpp kooum âkksain pââʹjårra. Speâll lij puuʹttʼtum õõutâst ǩiõllpiessohjjumšin.

Speâll lji tiʹllʼjemnalla Sääʹmteeʹǧǧ mättmateriaal nettkaaupâst.

Lââʹssteâđ:

Petra Kuuva
Mättmateriaalpiisar
040 677 22 75
petra.kuuva@samediggi.fi

Marita Aikio
Mättmateriaalplaaneei
040 662 9018
marita.aikio@samediggi.fi

Raija Lehtola
Nuõrttsääʹmǩiõllsaž materiaaltuâjj
050 573 9525
raija.lehtola@samediggi.fi

Anaraš pivtastem -ǩeeʹrjest lij õlmstõttum ođđ teädldõk

Ella Sarre ǩeeʹrjtem ǩeeʹrjest Anaraš pivtastem lij õlmstõttum ođđ teädldõk. Ođđ teädldõʹǩǩe lie lââʹzztum vueʹssčõuddkeäʹpper diõtt uuʹccab vââj da motam vuäʹpstõõzz lie tiudduum leʹbe tivvum.

Ǩeʹrjj lji vuäʹsttemnalla Duodji shop kaaupâst da tiʹllʼjemnalla Sääʹmteeʹǧǧ mättmateriaal nettkaaupâst Ánarâš pivtâstem.

Ođđ sääʹmǩiõl ǩiđđpââʹj tuejjǩeʹrjj lij õlmstõttum 

Škooultõs- da mättmateriaalkoontâr lij õlmstâttam ođđ nuõrttsääʹmǩiõllsaž ǨIÕČČ 3 ǩeʹrjjrääid ǩiđđpââʹj tuejjǩeeʹrj. ǨIÕČČ 3 ǩiđđpââʹj tuejjǩeʹrjj lij jurddum vuâđđmättʼtõõzz 3 klaass nuõrttsääʹmǩiõl veeʹres ǩiõl lookkji mättʼtõʹsse.  

Tuejjǩeʹrjj lij jåårǥlõttum tâʹvvsääʹm GEA 3 -mättǩeʹrjjrääidast, koonn lij ǩiõttǩeeʹrjtam Oona Länsman da pirstõzzid raajjam Nora Bäck. Nuõrttsääʹmas šiõtteeʹl jåårǥlâttam Raija Lehtola ja lay out raajjâm Anni Näkkäläjärvi. 

Tiʹllʼjõõzz nettkaaup pääiʹǩ: ǨIÕČČ 3 ǩiđđpââʹj tuejjǩeʹrjj

GEA 4 kirjan kansikuva

Ođđ mättǩeʹrjj tâʹvvsäämas lij iʹlmstõõvvâm 

Škooultõs- da mättmateriaalkoontâr lij õlmstâttam ođđ tâʹvvsääʹmǩiõllsaž mättǩeeʹrj  GEA ǩeʹrjjraiddu. GEA ǩeʹrjjrääid raajat vueʹllškooul sääʹmǩiõll veeʹres ǩiõllan mättʼtõʹsse. Ođđsumõs mättǩeʹrjj GEA 4 Davvisámegiella vieris giellan lij jurddum ââʹnnma vuâđđškooul neelljad klaass mättʼtõõzzâst. Mättǩeʹrjj lij vuäǯǯamnalla nuõrtt- di viõstârsuõmin. GEA ǩeʹrjjrääid teeʹkstid lij ǩeeʹrjtam Oona Länsman. Kaartid lij pirstam di lay out raajjâm Nora Bäck.  

Tiʹllʼjõõzz:

Kuuʹǩǩ vuõrddum sääʹmǩiõl aabbâs iʹlmstõõvvâm

Sääʹmǩiõl aabbâsǩeeʹrj “Jääkk-njaal AABBÂS” õlmmeempoodd ââʹnet Teams-pirrõõzzâst 16.12.2021 čiâss 13.30 säämas da čiâss 14.30 lääddas.

Jääkk-njaall lij uʹčteeʹlines da piârrjiʹnes abbâz ouddkõõrâst. Kartt: Sääʹmteʹǧǧ / Tanja Sanila.

Jääkk-njaal AABBÂS lij vuõssmõs klaass jieʹnnǩiõl mättǩeʹrjj, kååʹtt jååʹđat uʹcc mättjeei lookkmõõžž da ǩeeʹrjtummuž maailma. Čeʹvetjääuʹrest jälsteei 7-ekksaž Jääkk-njaalâst mušttleei hääʹsǩes da eunnas aabbâs lij älšmõʹtti da tuärjjad päärna šõddmõõžž ǩiõllses da kulttuurses. Tiina Sanila-Aikio lij tuejjääm abbâz ǩiõttǩeeʹrjtõõzz di Tanja Sanila kaartid da kuâsttjõõzz. Aabbâsǩeeʹrj tuâjj-jouʹǩǩe lie vuässõõttâm Satu Moshnikoff, Seija Sivertsen, Hannu Kangasniemi da Raija Lehtola.

Aabbâsǩeeʹrj õlmmeempoodd ââʹnet Teams-pirrõõzzâst neljdpeeiʹv 16.12.2021 čiâss 13.30 säämas da čiâss 14.30 lääddas. Õlmmeempooddin Tiina Sanila-Aikio mušttal ǩeeʹrj siiskõõzzin da tuejjummšest, da lääʹddǩiõllsaž õlmmeempooddâst lij mieʹldd še kaartʼteei Tanja Sanila. Mainnsi lââʹssen piâssâp vueiʹnned välddõõǥǥid ǩeeʹrj siiskõõzzâst. Pueʹtted tiõrvân!

Liŋkk Jääkk-njaal AABBÂS -ǩeeʹrj õlmmeempoʹdde

Abbsest lij jõnn miârktõs sääʹmǩiõʹlle

Jääkk-njaal AABBÂS lij vuõssmõs euʹnnkaartivuiʹm tiâddum sääʹmǩiõl aabbâsǩeʹrjj da tõn valmštõõvvmõš lij sääʹmõutstõʹsse miârkteei äʹšš.

– Rämmšep čuuʹt tän ođđ, mooʹččes abbâz iʹlmstõõvvmest. Tät lij päärna vuõssmõs läuʹǩǩ sääʹmǩiõllsaž škooulpälggsa. Aabbâs lij vuâđđ ǩeeʹrjtemsilttõõzz rajsmõõvvmõʹšše da škooulneeʹǩǩ vuõssmõs jiiʹjjes ǩeʹrjj. Ååʹn sääʹmpiârri vuäǯǯa šiõǥǥ tuâjjneävv päärna ǩiõl ouddnummša. Tuäivam še, što tät ǩeʹrjj ij kuâđđjeʹče tåʹlǩ škooulâst lookkâmnalla, peʹce što puärraz še kaaunče ǩeeʹrj kaartʼtõõzz da mainnâz, särnn Sääʹmteeʹǧǧ škooultõs- da mättmateriaal-luʹvddkååʹdd saaǥǥjååʹđteei Tauno Ljetoff.

– Tuäivam, što päärna käuʹnne toobdâs aaʹššid abbâz sääʹmpiârrjest ǩiõlines da kulttuurines. Seämma ääiʹj tuäivam, što nuʹtt määŋg päärna ko vueiʹtlvaž piâzzče mättjed meeran teâđaid da tääidaid piârrjeez da õutstõõzzâz seʹst. Vuäʹmstam abbâz muu niõđže Elli-Dåmnna da muu uʹčteela Sivertsen Seijaaʹje, juätkk ǩeeʹrj ǩiõttǩeeʹrjteei Tiina Sanila-Aikio.

– Abbâz kaartʼtummuš lij kaartʼtejjses õhtt karriääʹr tääʹrǩmõs tuâjain. Tät projeʹktt lij pääccam muu miõʹlle. Tõt, što vuäǯǯam pirsted kaartid päärneen jiijjân kulttuurâst, miârkkšââvv muʹnne jiânnai, ceälkk kaartʼteei Tanja Sanila.

Sääʹmteeʹǧǧest še rämmšet abbâz valmštõõvvmest.

– Aabbâs lij täujja päärna vuõssmõs konkreettlaž ǩiõččlâsttmõš jiijjâs jieʹnnǩiõlâst ǩeeʹrjtum da lokkum hääʹmest. Ääiʹjtässʼsaž da älšmõʹtti mättmateriaal lie õhtt õõutverddsaž škooultõõzz elemeeʹntin. Lij samai vääžnai, što sääʹmǩiõllsaž päärnain lij mââimõsân vueiʹttemvuõtt mättõõllâd ǩiõlâz vuõigg da veâl nääiʹt mooččâs ǩeeʹrjest, ceälkk I väärrsaaǥǥtuõʹllʼjeei Anni Koivisto.

Aabbâs lij tiʹllʼjemnalla Sääʹmteeʹǧǧ škooultõs- da mättmateriaalkonttâr neʹttkaaupâst.

Lââʹssteâđ:

Tiina Sanila-Aikio
Ǩiõttǩeeʹrjteei
tiina(at)sanila.fi

Petra Kuuva
Mättmateriaalpiisar
teʹl. +358406772275
petra.kuuva(at)samediggi.fi

Ođđ sääʹmǩiõl lookkâmǩeʹrjj da čõhččpââʹj tuejjǩeʹrjj lie õlmstõttum

Škooultõs- da mättmateriaalkoontâr lij õlmstâttam ođđ nuõrttsääʹmǩiõllsaž lookkâm- da tuejjǩeeʹrj.

ǨIÕČČ 3 lij nuõrttsääʹmǩiõl mättǩeʹrjj vuâđđškooul 3 klaass veeʹres ǩiõl škooulniiʹǩǩid. Ǩerjja kooll čõhččpââʹj- da ǩiđđpââʹj tuejjǩeʹrjj. Ǩeeʹrj lie jåårǥlõttum tâʹvvsääʹmǩiõl GEA 3 ǩiiʹrjin.

Ǩiiʹrji raajji: Oona Länsman, pirstõõzz Nora Bäck da lay out raajjâm Anni Näkkäläjärvi. Jåårǥlâttam Raija Lehtola

Tiʹllʼjõõzz:  

Lookkâmǩeʹrjj https://www.samediggi.fi/tuote/kiocc-3-lookkamkerjj-nuorttsaamkioll-veeres-kiollan/?lang=nuo

Čõhččpââʹj tuejjǩeʹrjj https://www.samediggi.fi/tuote/kiocc-3-cohccpaaj-tuejjkerjj/?lang=nuo

Muu kulttuurpirrõs da -äʹrbb -mättmateriaal lij iʹlmstõõvvâm

Mâid nõõm mušttle âʹlddpirrõõzzâst?

Lij-a päiʹǩǩ ââʹnnmest, håʹt tõʹst jie kuõsttu âânnmõõžž ǩiõj?

Muʹvddem jiõn âʹlddpirrõõzzâst kollʼje?

Muu kulttuurpirrõs da -äʹrbb lij mättʼtõsmateriaal, koon täävtõssan lij laiʹddjed mättʼtõõttjid sääʹm kulttuurärbba  da määŋgnallšem kulttuurpirrõõzzid. Mättmateriaal âânn seʹst kutt (6) jeeʹres veeidas haʹrjjtõõzz säʹmmlai kulttuurääʹrb da kulttuurpirrõõzz fiʹttjummša da mättjummša.  Tän materiaal jurddjen lij mooutʼted uʹčteeʹlid di šõddeeʹjid väʹldded kulttuurääʹrb- da kulttuurpirrõs-šõddeem vueʹssen mättʼtõõzz. Mättʼtõsmateriaal vuäitt äuʹǩǩen ââʹnned jeeʹresnallšem mättʼtõsjooukivuiʹm da suåvted hieʹlǩeld še vueʹssen õuddpeâmm leʹbe ǩiõllpieʹsstååim.

Materiaal lij rajjum õhttsažtuejast Lääʹdd Kulttuuräʹrbbšõddummuž sieʹbrin, Sääʹmteeʹǧǧ škooultõs- da mättmateriaalkonttrin, Sääʹmvuuʹd škooultemkõõskõõzz Aarktlaž pedagokiikk ll haʹŋǩǩõõzz da Sääʹm-museo Siidain. Materiaal lie tååimtam Marita Aikio, Unni Länsman, Eija Ojanlatva, Miina Seurujärvi, Jaakko Tuominen da Anna Väänänen.

Materiaal lij nuõrtt- aanar- da tâʹvvsääʹmǩiõʹlle Kulttuurin vuosikello -seeidain!

Seeidain käunnai še materiaal lääʹddǩiõllsaž ǩiõttǩeeʹrjtõs pdf-hääʹmest.

Mallbukva tobddsen!

Čále bustávaid lij alggmättʼtõʹsse jurddum haʹrjjtõsvihkk tâʹvvsääʹmǩiõl mallbukvai haʹrjjtõõllma. Viihk veäkka škooulneeʹǩǩ haʹrjjtâlle siõm di jõnn bukvai di toobdâs saaʹni ǩeeʹrjtummuž. Bukvai ǩeeʹrjtem mättjummuž mieʹldd škooulneeʹǩǩ smavvmotoriikkla tääid õuddne.  Jueʹǩǩ seeidast lij še kaart paaldâst čuʹǩǩ, koozz škooulneǩ vuäitt jiõčč pirsted da maaʹlʼjed.

Čále bustávaid -viʹhǩǩe lij kaartid pirstam Nora Bäck, son kååʹtt lij kaartʼtam tâʹvvsääʹm veeʹresǩiõl mättʼtõʹsse jurddum GEA-ǩeʹrjjrääid. Viihk lij tååimtam, plaanam sa tuäjjam Anni Näkkäläjärvi. Tän tuej alggjuurd lij leämmaž Petra Kuuva aanarsääʹmǩiõl ”Puustavhárjuttâsvihko”.  

Täin ǩeeʹrjtemviihkin lij õnnum teʹksttjembukvain häämmeei Alku-fonttpiârri bukvaid. Foontid lij plaanääm Jarno Lukkarila da õlmstâttam Mättʼtõshalltõs. Laassteâđaid foontin kaaunak addrõõzzâst http://alku.typolar.com/

Kuhttu viihk vuäitt tiʹllʼjed Sääʹmteeʹǧǧ škooultõs- da mättmateriaalkonttrest: https://www.samediggi.fi/tuote/cale-bustavaid/