Sämitige stivrâ oovdânpuáhtá uáivilalmottâs sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmprosesist Sämitige čuákkimân

Sämitige stivrâ tuhhiittij čuákkimist 2.12.2019 uáivilalmottâs ain oovdânpyehtimnáál Sämitige čuákkimân, jis čuákkim meerrid tuhhiittiđ iävtuttâs sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio aasâtmist.

Uáivilalmottâsâst pahuduvvoo, ete sämmiliih láá algâaalmug táálái neelji staatâ, Taažâ, Ruotâ, Suomâ já Ruošâ kuávlust. Sämmilijn lii jieijâs aalmugin já algâaalmugin sehe aalmuglii sehe raajijd rastaldittee uáinust jiešmeridemvuoigâdvuotâ.

Uáivilalmottâsâst tiäduttuvvoo, ete mainâšum staatâi assimilaatioproseseh láá čuáccám sämmiláid nuuvt ohtsávt ko ovtâskâs ulmuu tääsist-uv, jieškote-uv aalmugstaatâ jiešvuođâiguin já raajij rasta. Uáivilalmottâsâst čujotteh, ete staatâi assimilaatiopolitiik sämmilij háárán lii häittidâm sämiaalmug jiešráđálii ovdánem já tuođâlii täsiáárvu já oovtviärdásâšvuođâ olášume sämmilij já ohtsâškode kooskâst páihálávt, kuávlulávt, aalmuglávt, raajij rasta já aalmugijkoskâsávt.

Uáivilalmottâsâst pahuduvvoo tergâdin, ete staatârääđi oovtâstpargoost Sämitiggijn já Nuorttâlij sijdâčuákkimáin aasât tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio nuurrâđ já tuođâštiđ sämmilij feerim Suomâ staatâ já ton sierâ virgeomâhái sämikulttuur já ton materiaallii vuáđu rikkoo tooimâin já tast, magareh vaikuttâsah já čuávumušah tain láá lamaš já ain láá sämmiláid algâalmugin já ton jesânáid ovtâskâs olmožin, sehe toohâđ taam uássin tubdâstum ibárdâsân tast, mii lii mii historjá já tááláá äigi.

Uáivilalmottâsâst tiäduttuvvoo, ete tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio asâttem ij lah ilo ige vuáittu. Taan tuođâlii tooimân kalga riemmâđ tondiet, ko oovdeb vyevih piäluštiđ sämmilij kuávluid já kulttuurijd iä lah pijssám nubásmittiđ viggâmušâid assimilistiđ sämmilijd váldukulttuurân. Komissio algâttem lii juohhum soro tile tiäđulâžžân tast, mon kales iä jieijâs eellimääigi kiergânâm finniđ vuoigâdvuođâ. Komissio toimâ kalga lekkâđ já išediđ kieđâvuššâđ traumaid, maid sämmiliih nuuvt aalmugin ko ovtâskâs olmožin kyeddih suhâpoolvâst nuubán. Tai traumai kieđâvuššâm nuuvt ovtâskâs ulmuu tääsist ko meid kollektivlávt lii lussâd já hirmástuttee. Kuittâg tot kalga tábáhtuđ tienuuvt, ete epitäsitiädu paijeentuállee tooimâid puáhtá tubdâstiđ já nubásmittiđ, vâi sämiaalmug vuoigâdvuotâ jiešmeerridmân meid siskiibeln puáhtá olášuđ.

Sämitige stivrâ oovdânpuáhtá Sämitige čuákkimân iävtuttâs tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio aasâtmân tuhhiittem tâi hilgom. Toos lasseen stivrâ oovdânpuáhtá Sämitige čuákkimân, ete jis Sämitige čuákkim meerrid tuhhiittiđ iävtuttâs, te Sämitige čuákkim toos lasseen tuhhit uáivilalmottâs sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio aasâtmist sehe tuhhit iävtuttâs Sämitige monâttâlmin oovdânpyehtiđ staatârááđán kyevti komissaar.

Luuvâ oles uáivilalmottâs sehe iävtuttâs Sämitige valjimmonâttâlmin.

Sämitige 5/2019 čuákkim 17.-18.12.2019 äššilisto.

Lasetiäđuh: Sämitige saavâjođetteijee Tiina Sanila-Aikio puh. 050 300 1780, tiina.sanila-aikio(at)samediggi.fi

Sämitigge uásálist Madrid šoŋŋâdâhkonferensân

Sämitigge uásálist Madridist 2.-13.12 OA šoŋŋâdâhčuákkimân. Koččâmušâst lii OA vuálásii šoŋŋâdâhraamisopâmuš 25. uásipeličuákkim já majemuš čuákkim ovdil ko Pariisi sopâmušpaje álgá. Konferensist lii ulmen finniđ loopân Pariisi sopâmuš njuolgâduskiirján kyeskee ráđádâlmijd já sooppâđ eromâšávt markkânmekanismáid kyeskee njuolgâdusâin.

Algâalmugáid kyeskee ääših čuákkimist láá sopâmuš vuálásii algâalmugij šoŋŋâdâhfoorum teivâdem sehe ton vuálásiih tábáhtusah čuákkim ääigi sehe algâalmugij šoŋŋâdâhfoorum pargo-ohjelm tuhhiittem. Toos lasseen Pariisi sopâmuš njuolgâdussáid kyeskee ráđádâlmeh, moh lohtâseh algâalmugij olmoošvuoigâdvuođáid, láá teháliih Sämitiigán. Algâaalmugpaaneel pargo-ohjelmist soppii konferens vuossâmuu ohhoost, te Pariisi šoŋŋâdâhráđádâlmijn 2015 álgám proosees foorum vuáđđudmist lii loopâst já foorum puáhtá algâttiđ eidusii tooimâs. Ohjelm lii čuávvoo kyevti ihán já tot ana sistees 12 aktiviteetid, moh lohtâseh algâalmugij ärbivuáválii tiätun sehe uásálistemmáhđulâšvuođáid, já ana sistees ovdâmerkkân kuávlulii pargopáájá ornim.

”Šoŋŋâdâhnubástus kuáská mijjân puohháid, já tast lii stuorrâ vaikuttâs arktâsij kuávlui algâalmugij elimân. Algâalmugij uásálistem sehe olmoošvuoigâdvuođâi kunnijâttem huámmášumán väldim ääšimiäldásávt lii tehálâš aalmugijkoskâsijn šoŋŋâdâhráđádâlmijn”, muštâl II värisaavâjođetteijee Juuso vuorduinis šoŋŋâdâhčuákkim puátusijn.

II värisaavâjođetteijee Juuso uásálistij toos lasseen sárnon konferens miäldustábáhtussáid sehe toolâi algâaalmugpaaneel vuálásii tábáhtusâst ohtsâšsahâvuáru EU:in.

Sämitige čuákkimist ovdâstává II värisaavâjođetteijee Tuomas Aslak Juuso já aalmugijkoskâsij aašij čällee Inka Saara Arttijeff.

Kove: II värisaavâjođetteijee Tuomas Aslak Juuso algâttij algâalmugij vuáhádumân já šoŋŋâdâhnubástusân lohtâseijee tábáhtus juáigusáin.

Lasetiäđuh

Tuomas Aslak Juuso, II värisaavâjođetteijee
tuomas.juuso@samediggi.fi
puh. 040 187 1331

Šiev Suomâ jiečânâsvuođâpeivi!

Buori Suoma iehčanasvuođabeaivvi!

Šiev Suomâ jiečânâsvuođâpeivi!

Šiõǥǥ Lääʹddjânnam jiõččnažvuõttpeeiʹv!

Hyvää Suomen itsenäisyyspäivää!

Kove: Tarja Länsman

Kuva: Anja Vest

Iävtuttâs sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio aasâtmân lii almostum

Sämitige stivrâ kieđâvušâi sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmproosees čuákkimist 2.12.2019 já meridij iävtuttiđ Sämitige čuákkimân, ete tot tuhhiit teikkâ hilgo iävtuttâs sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio aasâtmân. Sämitige čuákkim kieđâvuš ääši čuákkimist 17.-18.12.2019. Nuorttâlij sijdâčuákkim kieđâvuš ääši 12.12.2019 Njellim-Kiäváájäävri já Njiävđám kuávlui nuorttâlâšraađij ohtâsâš čuákkimist.

Almostum iävtuttâs sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio aasâtmân siskeeld eereeb iärásij komissio toimânadelem, pargo puátusijd já tooimâid. Iävtuttâs mield staatârääđi aasât komissio ohtsâšpargoost Sämitiggijn já Nuorttâlij sijdâčuákkimáin. Komissiost láá 5 komissaar. Komissaarijn kyevtis väljejuv staatârääđi iävtuttâsâst, kyevtis väljejuv Sämitige iävtuttâsâst já ohtâ Nuorttâlij sijdâčuákkim iävtuttâsâst. Komissio jesâneh láá ulmuuh, kiäid lii vijđes luáttámuš sehe sämmilii já syemmilii siärváduvâst. Komissio lii pargostis jiešmerideijee já jiečânâs.

Tuotâvuotâ- já sovâdâttâmproosees ulmen lii tubdâđ já árvuštâllâđ historjálii já tááláá olgoštem, meiddei staatâ suddâdempolitik, sehe vuoigâvuođâi luávkkimijd, čielgâdiđ maht toh vaigutteh sämmiláid já sii siärvusân tááláá tiileest já iävtuttiđ, maht sämmilij já Suomâ staatâ koskâsii sehe sämmilij koskânâs ohtâvuođâ puávtáččij ovdediđ. Komissio pargo ulmen lii čuággiđ sämmilij feerimijd Suomâ staatâ já eres virgeomâhái tooimâin já tast, magareh vaikuttâsah já čuávumušah toin láá lamaš já ain láá sämmiláid algâalmugin já ton jesânáid ohtâgâssân, já pyehtiđ taam tiäđu uáinusân.

Komissio kalga rähtiđ pargostis raapoort, mii adeluvvoo staatârááđán, Sämitiigán já Nuorttâlij sijdâčuákkimân majemustáá 30.11.2022. Komissio puáhtá sundediđ tooimâs já ornijduđ ton pyeremussân uáinim vuovvijn já vuáđudiđ ovdâmerkkân pargojuávhuid tâi juáhusijd jieijâs toimânkoččom já toos adelum mittomeerij olášuttem várás. Komissio väljee olssis uáivičällee já eres máhđulijd čäällimkode jesânijd. Staatârääđi kanslia addel komissio tooimân meriruuđâ.

Psykososiaallâš toorjâ lii proosees olášume tehálâš uási. Vuoiŋâlii já psyykkisii torjuu kalga faallâđ sämikieláid já kulttuurtuáváá vaattâm vuovvijn. Sovâdâttâmproosees amnâstâh vyerkkejuvvoo Suomâ Aalmuglâšarkkâduv Sämiarkkâdâhân.

Sämitige stivrâ já uáiviminister Sipilä soppii teivâdemstis 5.5.2017, ete tuotâvuotâ- já sovâdâttâmproosees algâttuvvoo nuuvt, ete täärhib detaljeh suáppojeh majeláá. Uáiviminister Antti Rinne haldâttâs ohjelm mield tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio pargo juátkoo. Staatârääđi lii kieđâvuššâm já tuhhiittâm iävtuttâs sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomission eehidškovlâstis 13.11.2019.

Iävtuttâs sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio aasâtmân

Kove: Anja Vest / Sämitigge

Lasetiäđuh:

Sämitige saavâjođetteijee Tiina Sanila-Aikio puh. 050 300 1780, tiina.sanila-aikio(at)samediggi.fi 

Nuorttâlij ovdâolmooš Veikko Feodoroff puh. 050 396 1297, veikko.feodoroff(at)kolttasaamelaiset.fi

Sämitigge mieđeet stipendijd kuuđâ ollâškovlâuáppei

Sáárá Seipiharju, Janne Hirvasvuopio, Tytti Kyrö, Suvi-Tuuli Veijola, Mira Rauhala já Máren-Elle Länsman finnejeh taan ive Sämitige ollâškovlâuáppeid uáivildum stipendijd. Sämitigge almottij roovvâdmáánu 9. peeivi uccâmnáál ohtsis kuttâ 500 euro stiipeend, moh lijjii uáivildum sämikielâ já/teikkâ sämikulttuur válduaamnâs- já uálgiaamnâsuáppeid sehe uáppeid kiäh uásálisteh ollâtääsi škovliittâsân, mii vaalmâšt sämikielâlâš pargoelimân.

Stiipeenducâmušah pottii ohtsis 12. Stiipeend uuccâmäigi nuuvâi 18. skammâmáánu. Škovlim- já oppâmateriallävdikodde meridij stipendij jyehimist 25.11. čuákkimist. Miärádâs vuáđustasah lijjii uáppumiänástus, sämmilâš máátu vijđedem sierâláván oppâsuorgijd sehe sämikielâi koskâsâš oovtviärdásâšvuotâ.

Sáárá Seipiharju lohá Oulu ollâopâttuvâst válduamnâsin anarâškielâ, uálgiamnâsin sämikulttuur ja pedagogik. Janne Hirvasvuopio lohá Helsig ollâopâttuvâst válduamnâsin staatâoopâ, uálgiamnâsin tavesämikielâ. Tytti Kyrö lohá Laapi ollâopâttuvâst válduamnâsin sosialpargo já lii jottáám Säämimáttááttâskuávdáá anarâškielâ- já kulttuurlinje. Suvi-Tuuli Veijola lohá Oulu ollâopâttuvâst válduamnâsin sämikulttuur. Mira Rauhala lohá Oulu ollâopâttuvâst puovtâdâsekonomia já tavesämikielâ. Máren-Elle Länsman lohá Oulu ollâopâttuvâst válduamnâsin sämikulttuur já uálgiamnâsin psykologia já sosiologia.

Sämitigge kijttá puoh stiipeendocceid já tuáivut juáhážân luho já miänástume sehe uápuin et puáttee pargoelimist!